Impact geopolitiek op zorg is indirect, maar reëel

Geopolitieke spanningen lijken op het eerste gezicht ver weg van de dagelijkse praktijk van Nederlandse zorginstellingen. Toch laten recente ontwikkelingen zien dat conflicten snel en merkbaar doorwerken in de sector. Niet direct, maar via energieprijzen, inflatie en rente. Juist deze indirecte effecten raken de financiële positie van zorginstellingen.

Het recente conflict tussen Iran, Israël en de Verenigde Staten benadrukt hoe snel geopolitieke spanningen doorwerken in de wereldeconomie.

Indirecte schok met directe gevolgen

Een escalatie in het Midden-Oosten leidt tot verdere verstoringen in energieaanvoer. Dit drijft energieprijzen op, wat vervolgens doorwerkt in bredere inflatie. Vaak reageren centrale banken hierop met hogere rentes om de inflatie te beteugelen. Het resultaat is een combinatie van hogere kosten en duurdere financiering. Voor zorginstellingen vertaalt dit zich naar druk op exploitatie, liquiditeit en investeringsruimte. De ECB heeft bij de laatste vergadering besloten de rente stabiel op 2,0% te houden, maar bij toenemende inflatie kan besloten worden de inflatie toch te verhogen.

Druk op kosten, liquiditeit en investeringen

De indirecte effecten van de oorlog in het Midden-Oosten zijn in de praktijk al zichtbaar. Aan de kostenkant stijgen energieprijzen, inkoopkosten en bouwkosten. Tegelijkertijd blijft de indexatie van tarieven vaak achter, waardoor marges onder druk komen te staan. Sectoranalyses laten zien dat deze kostenstijgingen aanzienlijk zijn en direct doorwerken in het resultaat. De recente escalatie in het Midden-Oosten vergroot deze druk verder, doordat onzekerheid over energietoevoer en handelsroutes direct doorwerkt in prijzen en contractvoorwaarden.

Ook de liquiditeitspositie wordt gevoeliger. Hogere kosten leiden tot grotere kasuitstromen, terwijl onzekerheid over compensaties en timingverschillen zorgen voor extra volatiliteit. Dit vergroot de noodzaak voor zorginstellingen om voldoende buffers aan te houden en scherper te sturen op kasstromen. In een situatie waarin conflicten zich snel ontwikkelen en energieprijzen volatiel zijn, worden kasstromen minder voorspelbaar en nemen timingverschillen toe.

Daarnaast raakt de combinatie van hogere rente en stijgende bouwkosten direct de investeringsagenda. Financiering wordt duurder, terwijl projecten zelf ook kostbaarder worden. De huidige geopolitieke situatie vergroot bovendien het risico op verdere bouwkosteninflatie en verstoringen in internationale supply chains. Het gevolg is vaak vertragingen, heroverweging, herprioritering, fasering of zelfs uitstel van bouwplannen. Zeker in een sector waar de investeringsopgave al groot is, vormt dit een wezenlijk risico voor de continuïteit en kwaliteit van zorg.

Hoe ga je van onzekerheid naar inzicht?

De kernvraag voor bestuurders en financials is dan ook: hoe maak je deze onzekerheid bestuurbaar? De eerste stap ligt in het creëren van beter inzicht. Dit begint met het versterken van de financiële stuurinformatie. Een rolling liquiditeitsprognose, bijvoorbeeld over dertien weken, geeft inzicht in de kortetermijnkaspositie en mogelijke knelpunten. Aanvullend is het essentieel om een eventuele meerjarenraming op te stellen en/of te actualiseren met realistische aannames voor rente, energieprijzen en bouwkosten om zo de haalbaarheid van het strategisch beleid te toetsen. Juist in een context waarin geopolitieke spanningen snel escaleren en onzekerheid toeneemt, wordt het belang van actuele stuurinformatie groter.

Ook interessant: Tips voor het opstellen van de begroting

Sturen met scenario’s en stresstesten

Om te toetsen of het basispad standhoudt in de context van macro-economische risico’s kun je als organisaties werken met scenario’s en stresstesting. Hierbij gaat het niet om complexe modellen, maar om herkenbare en toepasbare situaties. Denk aan een scenario waarin de rente verder stijgt, kosten hoog blijven terwijl indexatie achterblijft, of een bouwproject vertraging oploopt. Door per scenario te analyseren wat het effect is op liquiditeit, resultaten en investeringsruimte, ontstaat handelingsperspectief. Bijvoorbeeld wanneer de spanningen in het Midden-Oosten verder escaleren, energieprijzen opnieuw stijgen en investeringsprojecten onder druk komen te staan.

Belangrijk is dat deze scenario’s geen eenmalige exercitie zijn, maar onderdeel worden van de reguliere planning- en controlcyclus. Door ze periodiek te actualiseren, blijven instellingen voorbereid op veranderende omstandigheden en sturen zij tijdig bij.

Inzicht vergroot de wendbaarheid

Geopolitieke onzekerheid verdwijnt de komende jaren waarschijnlijk niet. De recente ontwikkelingen laten zien hoe snel deze risico’s zich materialiseren. De exacte ontwikkeling is moeilijk te voorspellen, maar de financiële impact op zorginstellingen is in grote lijnen wel te duiden. Instellingen die investeren in beter inzicht en actief werken met scenario’s, zijn beter in staat om schokken op te vangen,  strategische keuzes te maken en bijsturen wanneer nodig. Niet de gebeurtenis zelf, maar de mate van voorbereiding bepaalt uiteindelijk de impact.

Hulp nodig bij het opstellen van een liquiditeitsprognose of een meerjarenraming?

Heeft u behoefte aan ondersteuning bij het opstellen van een liquiditeitsprognose voor uw zorginstelling? Of wilt u sparren over uw situatie of financiële stuurinformatie? Neem vrijblijvend contact op met Maarten van den Broek. Onze financiële experts kennen de zorgmarkt door en door en denken graag met u mee.