De balans tussen zekerheid en flexibiliteit in de leningportefeuille

Geplaatst op 9 februari 2022 , door
Categorie Zorginstellingen
Onderwerpen , ,

Zorginstellingen hebben een risicomijdend treasurybeleid. Gezien de maatschappelijke verantwoordelijkheid om bedachtzaam met publieke middelen om te gaan een uitgangspunt dat niet ter discussie staat. Ten aanzien van treasury uit zich dit vaak in het zo lang mogelijk vastzetten van de rente. Dit geeft veel zekerheid. Die hoge mate van zekerheid is prettig, maar heeft ook een prijs (naast een hogere rente): het gaat vaak ten koste van de flexibiliteit in de leningportefeuille.

Waarom flexibiliteit in de leningportefeuille?

Flexibiliteit in een leningportefeuille uit zich onder andere in de mogelijkheid om leningen vervroegd te kunnen aflossen. Dit kan om meerdere redenen een overweging zijn, maar de belangrijkste zijn:

  1. Inzet van structurele overliquiditeit
  2. Herstructurering balans/leningportefeuille
  3. Heroverweging positie/relatie bestaande financier(s)

Vervroegd aflossen van leningen is echter niet kosteloos. Door het vervroegd aflossen loopt de financier namelijk rente gedurende de resterende looptijd mis. Hiervoor wordt een vergoeding (boeterente) in rekening gebracht. Vervroegd aflossen kan hierdoor een dure aangelegenheid zijn. Hoe langer de resterende looptijd van de lening, des te hoger is de boetrente die moet worden betaald.

Hoe kan flexibiliteit worden ingebouwd?

Op renteherzieningsmomenten kan in principe boetevrij vervroegd worden afgelost. Door te variëren in de renteperiode van de leningen kan de gewenste flexibiliteit worden ingebouwd. De renteperiode hoeft dus niet gelijk te zijn aan de juridische looptijd van een lening. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om de rente van een 30-jarige WFZ-geborgde lening voor 10 jaar vast te zetten. Een andere mogelijkheid is om in de kredietvoorwaarden de mogelijkheid tot extra boetevrij aflossen op te nemen. Op basis van de algemene voorwaarden is het vaak al mogelijk om jaarlijks maximaal 5% van de oorspronkelijke hoofdsom boetevrij af te lossen. Dit kan in de onderhandelingen met de meeste commerciële banken worden opgerekt naar 10% á 20%. Uiteraard heeft dit wel gevolgen voor het rentetarief. De extra opslag is over het algemeen beperkt en acceptabel. Een bewuste keuze tussen flexibiliteit en kosten blijft vanzelfsprekend belangrijk. Voor geborgde financiering is boetevrij aflossen op basis van de standaardovereenkomsten niet mogelijk (behalve bij een renteherzieningsmoment). Ook in de onderhandelingen met de Europese Investeringsbank zijn dergelijke mogelijkheden zeer beperkt.

Flexibiliteit tijdens de bouw

Tijdens de bouwfase van nieuwe investeringen is ook flexibiliteit in de financiering benodigd. De bouwfase is omgeven door onzekerheden. Niet alleen qua hoogte van de bouwkosten, maar juist ook de timing van de uitgaven. In de financiering kan hiermee rekening worden gehouden door een kasgeld- of investeringsfaciliteit af te sluiten voor de duur van de (ingeschatte) bouwperiode. Hiermee kan de liquiditeitsbehoefte die ontstaat vanuit de bouw worden afgestemd op de beschikbare financiering. Overliquiditeit (of juist een tekort aan liquiditeit) kan hiermee zoveel mogelijk worden voorkomen. Na afronding van de bouw wordt het opgenomen deel vanuit de faciliteit geconsolideerd in langlopende financiering. Tussentijdse consolidatie is in sommige gevallen ook mogelijk en aan te raden (zie verderop in het artikel).

Maar hoe zit het dan met het renterisico?

Natuurlijk moet een zorginstelling geen onnodig renterisico lopen. Het WFZ hanteert de vuistregel dat jaarlijks bij voorkeur niet meer dan 15% á 20% van de leningportefeuille (op basis van de resterende hoofdsom) blootstaat aan een renteherziening of herfinanciering. Het is wel belangrijk om ook de absolute omvang van de renteherziening of herfinanciering op een bepaald moment mee te nemen. Bij een kleinere portefeuille wordt de relatieve norm al snel overschreden, maar kan de absolute omvang nog steeds acceptabel zijn. Bij een herfinanciering is overigens niet alleen sprake van een renterisico, maar uiteraard ook een liquiditeitsrisico (beschikbaarheid). Ook is het natuurlijk eenvoudiger om meer flexibiliteit in een grote leningportefeuille in te bouwen, dan in een kleinere.

Zekerheid over de rente tijdens de bouw

Bij voorfinanciering vanuit een kasgeld- of investeringsfaciliteit betaalt de zorginstelling een variabele rente, bestaande uit de marktrente en een opslag (vergelijkbaar met een rekening-courant faciliteit). Hierop loopt de zorginstelling dus een renterisico. Bij een faciliteit met een grote omvang kan het renterisico worden beperkt door tussentijds te consolideren in langlopende leningen. Deze mogelijkheid dient bij ongeborgde financiering in de onderhandelingsfase wel te worden besproken. Daarnaast dient ook de opslag op de voorfinancieringsfaciliteit tijdens de looptijd vast te staan. Dit wordt niet standaard opgenomen in de kredietdocumentatie en moet onderhandeld worden.

Leningen met uitgestelde storting

Een andere mogelijkheid om het renterisico te beperken is het aangaan van leningen met uitgestelde storting. Hierbij wordt de rente van de lening vooraf bepaald, maar ligt de opnamedatum verder in de toekomst. Dit uit zich wel in een hogere rente. Het voordeel is natuurlijk de grote mate van zekerheid. Een belangrijk nadeel is de verplichting de langlopende lening ook daadwerkelijk op te nemen. Dit kan ertoe leiden dat de bouwuitgaven achterlopen (of voor) op de financiering. Een goede inschatting van de timing en omvang van de kasstromen is hierbij essentieel. Nog belangrijker is het besef dat een dergelijke structuur een grote verplichting met zich meebrengt en daarmee alleen moet worden aangegaan indien de bouw ook zeker is. Een situatie waarin de bouw niet doorgaat (of grote vertraging oploopt), maar de financiering wel moet worden opgenomen dient te worden voorkomen. Vaak wordt ervoor gekozen om slechts een deel van de financiering via deze structuur in te richten.

Wij denken graag met u mee over uw financieringsstrategie

Samen met uw instelling brengen wij graag uw specifieke behoeften en mogelijkheden in kaart om zodoende de meest optimale strategie vast te stellen. Heeft u vragen over uw financieringsmogelijkheden- of strategie? Neem contact op met Lesley Zanen voor een vrijblijvend gesprek.

Stel direct een vraag over uw financieringsstrategie

    Door dit formulier te verzenden gaat u akkoord met onze privacyverklaring. Na het versturen van dit formulier worden alleen de gegevens opgeslagen en verwerkt die u hierboven invult; er wordt geen andere informatie verzameld.

    Senior adviseur zorginstellingen
    Gerelateerde artikelen

    Typ hier uw vraag...