Zozijn: “klimaatrisico’s zijn geen ver-van-ons-bed-show meer”

Klimaatrisico’s komen steeds dichterbij. Wat doe je als zorginstelling met meer dan 150 locaties, waarvan twee derde eigendom is en een derde wordt gehuurd? Daan Schuurman is directeur vastgoed, duurzaamheid en facilitaire dienst. Daarnaast is hij verantwoordelijk voor gebouw- en brandveiligheid én crisisbeheersing. In een gesprek deelt hij zijn praktijkervaring met het in kaart brengen van kwetsbaarheden in de vastgoedportefeuille: “We dachten dat er veel actie nodig zou zijn. De uitkomst was verrassend geruststellend, maar ook leerzaam.”

Kun je iets vertellen over jullie zorginstelling?

“Zozijn biedt zorg en begeleiding aan mensen met een verstandelijke beperking en met niet-aangeboren hersenletsel. Van jong tot oud, van 24/7 zorg tot een paar uur ondersteuning per week. In totaal werken er zo’n 2.750 collega’s en bijna 700 vrijwilligers. We begeleiden ongeveer 4.500 cliënten, waarvan er 1.100 bij ons wonen. Onze 150 locaties vind je in Gelderland en Overijssel, waaronder landgoed De Lathmer, een prachtig groen, verkeersluw park waar bijna 400 bewoners een rustige woonplek hebben. Bij Zozijn geven we begeleiding vanuit de kernwaarden liefdevol, professioneel en vindingrijk. Recent zijn we gestart met de bouw van een compleet nieuw zorgpark in Terborg: Zorgpark Warmse Water. Mede vanwege de ligging direct aan de rivier de Oude IJssel hebben we voorafgaand aan de bouw extra aandacht besteed aan de mogelijke wateroverlast.”

Waarom is klimaatadaptatie voor jullie zo’n belangrijk thema?

“Het is een thema dat in de samenleving meer aandacht krijgt en dus ook bij onze collega’s, cliënten en verwanten. Daarbij merken we het ook aan de directe effecten: langere periodes van hitte, droogte en hevige regenval. Eén gebeurtenis eind 2023 maakte diepe indruk: een collega kwam om het leven bij een stormongeval toen een boom omwaaide, vlak naast ons landgoed.”

Welke stappen hebben jullie gezet om klimaatrisico’s in beeld te brengen?

“Bij nieuwbouw letten we al langer op klimaateffecten. Zo bouwen we vaak op terpen of op verhoogde maaivelden, dat is ook bij ons nieuwe zorgpark het geval. En op ons landgoed voeren we elke paar jaar een hemelwater-stresstest uit op basis van de nieuwste weermodellen.”

“Daarnaast zijn airco’s regelmatig onderwerp van gesprek. Om milieu- en kostentechnische redenen zijn we terughoudend, maar het comfort van het binnenklimaat voor onze cliënten en medewerkers telt ook. Duidelijke hitteprotocollen helpen daarbij. Ook profiteren we van het vele groen op veel van onze locaties en ons landgoed in het bijzonder. We omarmen de letterlijk duizenden bomen die voor schaduw zorgen en hittestress beperken.”

Loop je tegen beperkingen aan?

“Een concreet obstakel is het energienet. Je kunt niet alles elektrificeren of overal extra installaties ophangen. Netcongestie staat voor veel zorginstellingen in de weg voor het realiseren van plannen, zowel bij nieuwbouw als bij verduurzaming. Het leidt tot verschuivingen in de tijd, maar soms ook tot het heroverwegen van uitbreidings- of renovatieplannen. Het is dus schipperen tussen ambities en haalbaarheid.”

Ook interessant: Woningstichting Maasdriel over netcongestie

Waar begin je om de totale risico’s in kaart te brengen?

“We zijn begonnen met een focus op storm- en regenrisico’s op het landgoed. Gaandeweg beseften we dat we breder moesten kijken: hoe zit het met onze andere locaties? We zochten een gestructureerde aanpak om alle klimaatrisico’s in kaart te brengen. De analyse van Finance Ideas heeft daarbij goed geholpen. Het rapport laat zien welke complexen en gebieden risico lopen. De resultaten vormen waardevolle input voor complexstrategieën en voor de onderhouds- en investeringsbegroting.”

Wat leverde de klimaatrisicoanalyse op?

“Een geruststellende conclusie: over het algemeen staat onze portefeuille er goed voor. Dat komt deels door onze geografische ligging. We hebben veel buitenstedelijke locaties met een laag overstromingsrisico. Ook zijn ze door de ligging minder gevoelig voor hittestress. Daarnaast bouwen we al vijftien jaar lang klimaatbewust (waarvan de laatste jaren gasloos of BENG), dus dat speelt ook een rol.”

Kwamen er ook kansen uit?

“Zeker! Op het landgoed hebben we bijna 4.500 bomen. Die werden altijd wel onderhouden, maar we hebben dat nu verder geprofessionaliseerd. Alle bomen zijn in kaart gebracht en worden periodiek geïnspecteerd met een Visual Tree Assessment. Daarbij beoordeelt een specialist de gezondheid en stabiliteit van elke boom. Zo weten we precies waar risico’s zitten en waar extra onderhoud nodig is. Dat maakt het beheer veel planmatiger én veiliger. Het laat ook direct zien hoe belangrijk ons groen is. Niet alleen voor verkoeling, maar ook voor de leefomgeving van onze cliënten.”

Wat waren de grootste eyeopeners?

“Dat er aandachtspunten zijn, maar bijna geen acute acties. Heel positief dus, want eerlijk gezegd had ik verwacht dat er op allerlei fronten vervolgonderzoek nodig zou zijn. Op onderbuikgevoel dachten we bijvoorbeeld dat onze vijvers, die als waterberging dienen, vergroot moesten worden. Het bleek dat we dat al eerder goed hebben aangepakt. De scan gaf ons inzicht en bevestigde dat we grotendeels op de goede weg zitten.”

Hoe verliep het proces intern?      

“We hebben de resultaten gedeeld in het directieoverleg en met de cliënten en hun verwanten. Nieuwbouwprojecten zijn bij ons al duurzaam ingericht, maar het onderhoudsaspect pakken we nu bewuster aan. Klimaatrisico’s worden nu standaard meegenomen bij onderhoudsplannen en terreinbeheer.”

“Verder onderzoeken we de plekken met verhoogd risico om in kaart te brengen wat er specifiek nodig is. Bijvoorbeeld bij het vollopen van een kelder bij een ouder gebouw.”

Wat zou je bij een volgende keer anders doen?

“Meteen een integrale scan van de hele portefeuille. Dan heb je vanaf het begin een compleet beeld. Je hoeft het wiel echt niet zelf uit te vinden. En als er uit de scan vervolgonderzoek komt, dan kun je dat gericht oppakken.”

Heb je nog tips voor collega’s van andere zorginstellingen?

“Wacht niet op een incident. Je hoeft niet alles in één keer perfect te doen, maar je kunt wel gestructureerd vooruitkijken. Onze ervaring is dat het niet alleen om risico’s draait, maar ook om kansen. Betere leefomstandigheden, meer comfort én een toekomstbestendige portefeuille.”

Ook aan de slag met klimaatrisico’s?

Wilt u ook aan de slag met de impact van klimaatrisico’s in strategische plannen? Lees hier meer over de klimaatrisicoscan of neem contact op met Victor Burger.

Juist behoefte aan een opleiding over dit onderwerp? Bekijk de opleiding ESG-kansen en risico’s of de masterclass voor RvC, bestuur en MT.